Get Adobe Flash player

 


četvrtak, 22 oktobar 2015 20:21

Da li ugalj ikada može biti čist

Ocijenite sadržaj
(4 Glasova)

Ugalj je najprljavije fosilno gorivo. Mi sagorijevamo 8 milijardi tona uglja godišnje uz sve veće posljedice. Aktivisti u borbi za zaštitu životne sredine smatraju da je čist ugalj samo mit. Naravno da jeste. Pogledajte samo Zapadnu Virdžiniju gdje su vrhovi planina Apalači pretvoreni u doline da bi se doprlo do uglja ispod njih, a vodeni tokovi su narandžasti od kiselih voda. Ili pogledajte centar Pekinga gdje je ovih dana vazduh nerijetko neprozirniji od vazduha u aerodromskom odjeljku za pušače. Smatra se da je vazdušno zagađenje u Kini, koje većinom potiče od sagorijevanja uglja, glavni uzročnik više od milion preuranjenih smrti godišnje.

A povrh toga na hiljade ljudi pogine u rudnicima u Kini i drugdje. Ovi problemi nisu novost. Krajem XVII vijeka, kada je ugalj iz Velsa i Nortamberlanda upalio prve vatre industrijske revolucije u Britaniji, engleski pisac Džon Ivlin već uveliko se žalio na „smrad i tamu” od dima koji je obavio London. Tri vijeka kasnije, decembra 1952. godine, debeli sloj smoga uzrokovan sagorijevanjem uglja spustio se na London i zadržao se tu tokom čitavog jednog vikenda, što je izazivalo epidemiju respiratornih bolesti koje su ubile gotovo 12.000 ljudi u nastupajućim mjesecima. Američki gradovi su preživjeli sopstvene traume. Tokom jednog vikenda u oktobru 1948. godine u malom pensilvanijskom gradu Donora gledaoci jedne srednjoškolske utakmice američkog fudbala shvatili su da ne vide ni igrače ni loptu. Smog iz obližnje topionice cinka sa pogonom na ugalj sakrio je igralište. U danima koji su usljedili umrlo je 20 ljudi, a njih 6.000 – skoro polovina ovog grada – razboljelo se.

Ugalj je, da upotrijebimo eufemizam ekonomista, krcat „spoljnim aspektima” – odnosno društvo izlaže velikim žrtvama. To je najprljaviji i najsmrtonosniji izvor energije kojim raspolažemo. Ali po većini procjena, ujedno je i najjeftiniji i mi zavisimo od njega. Prema tome, veliko pitanje koje se pred nas danas postavlja nije da li ugalj ikada može da postane „čist”. Ne može. Pravo pitanje je da li ugalj ikada može da postane dovoljno čist – da bi se spriječile ne samo lokalna oboljenja već i radikalne promjene globalne klime.

Juna prošle godine u Vašingtonu, po vrelom i sparnom danu, američki predsjednik Barak Obama održao je govor o klimi od kojeg su američke elektrane i energane na ugalj strepjele – a aktivisti u borbi za zaštitu životne sredine mu se nadali – još od 2009. godine i Obaminog prvog preuzimanja dužnosti. Dok je govorio u košulji zavrnutih rukava, povremeno zastajkujući da otre čelo, Obama je obznanio da će do juna 2014. godine Agencija za zaštitu životne sredine (EPA) sastaviti nacrt novih zakonskih pravila koja će „okončati neograničeno ispuštanje zagađenja iz naših energetskih postrojenja”. Ova pravila će biti objavljena kao dio Akta o čistom vazduhu, zakona čije je donošenje djelimično podstakla katastrofa u Donori. Taj zakon se već primjenjuje radi dramatičnog smanjenja emisija sumpor-dioksida, azot-oksida i čestica čađi iz američkih energetskih postrojenja. Ali ugljen-dioksid, glavni uzročnik globalnog zagrijevanja, predstavlja problem sasvim drugih razmjera.

Tokom 2012. godine svijet je emitovao rekordnih 34,5 milijardi tona ugljen-dioksida iz fosilnih goriva. Ugalj je najviše tome doprinio. Jeftin prirodni gas odnedavno je smanjio potražnju uglja u Sjedinjenim Državama, ali svugde drugde, pogotovo u Kini, potražnja raste. Tokom nastupajuće dvije decenije nekoliko stotina miliona ljudi širom svijeta po prvi put će dobiti struju, a ako se sadašnje tendencije nastave, većina će koristiti energiju proizvedenu na bazi uglja. Čak i najagresivniji podstrek prema alternativnim izvorima energije i zaštiti životne sredine ne bi mogao da pronađe zamjenu za ugalj – bar ne odmah.

Brzina topljenja Arktika, porast nivoa mora, stepen vreline toplotnih talasa – svi ovi elementi naše neizvjesne budućnosti zavise od toga šta svijet čini sa ugljem, a naročito od toga šta čine Sjedinjene Države i Kina. Hoćemo li nastaviti da ga sagorijevamo i nesmanjeno izbacujemo ugljenik u atmosferu? Ili ćemo da pronađemo način da ugljenik zarobimo, kao što to već činimo sa sumporom i azotom iz fosilnih goriva, i da ga skladištimo pod zemljom?

„Moramo da se upnemo koliko god možemo ka pronalaženju obnovljivih izvora energije i većoj energetskoj efikasnosti, kao i ka smanjenju emisija ugljenika iz uglja”, kaže istraživač Seli Benson sa Univerziteta Stanford, koja se specijalizovala na polju skladištenja ugljenika. „Biće potrebno da još mnogo toga preduzmemo, ali sada je vrijeme da se usredsredimo na ove probleme.” Problem ugljenika je jednostavno prevelik.

Američka elektrana „Mauntenir”, na rijeci Ohajo u Nju Hejvenu, u Zapadnoj Virdžiniji, svakog sata utroši više od 450.000 kg uglja sa planina Apalači. Svježe iskopani ugalj pristiže baržama ili putem pokretne trake iz rudnika koji se nalazi preko puta elektrane. Kada dospiju u pogon, grudve uglja veličine loptice za golf melju se u finu prašinu, a potom se ta prašina upumpava u ložionik jednog od najvećih bojlera na svijetu – metalnu kutiju u koju bi lako mogao da stane Kip slobode. Tri parne turbine ovog pogona, ofarbane u plavo i ukrašene bijelim zvjezdicama, nepekidno snabdijevaju strujom 1,3 miliona potrošača u sedam američkih saveznih država. Ti potrošači plaćaju oko 10 centi po kilovatsatu, ili oko 113 dolara mjesečno, za potrošnju koju u jednom prosječnom domaćinstvu naprave frižideri, veš-mašine, mašine za sušenje, televizori i pametni telefoni, kao i električno osvjetljenje. Ili, kao što često kaže Čarli Pauel, direktor ove elektrane, čak i pobornici očuvanja prirode vole da imaju svijetlo.

Potrošači, međutim, ne plaćaju ni cent za izbacivanje u atmosferu šest do sedam miliona tona ugljen-dioksida godišnje iz 305 metara visokih dimnjaka ove elektrane, niti to čini Američka elektroprivreda (AEP). E u tome je problem. Ugljenik se izbacuje bez ikakvih ograničenja jer u većini mjesta to ništa ne košta i jer protiv toga još uvijek ne postoji zakon u Sjedinjenim Državama. Međutim, 2009. godine izgledalo je kao da bi takav zakon uskoro mogao da bude donijet; tog ljeta je Predstavnički dom Sjedinjenih Država usvojio ovaj zakonski predlog. AEP je, što je za svaku pohvalu, odlučio da ga primijeni prije njegovog konačnog usvajanja.

Oktobra iste te godine elektrana „Mauntenir” započela je pionirski poduhvat u zarobljavanju ugljenika. Sve to je nadzirao Pauel. Njegov otac je tri decenije radio u Virdžiniji, u jednoj elektrani sa pogonom na ugalj; sam Pauel je čitavu karijeru proveo u „Maunteniru”. On priča da je posao bio jednostavan: „Sagorijevamo ugalj, pravimo paru i pokrećemo turbine.” Ipak, tokom ovog eksperimenta postao je složeniji. AEP je uz zadnji dio elektrane pripojio hemijsko postrojenje. To postrojenje je hladilo oko 1,5% dima iz „Mauntenira” i sprovodilo ga kroz rastvor amonijum-karbonata, koji je apsorbovao ugljendioksid. Potom je ugljen-doksid drastično sabijan i ubrizgavan u porozni peščar na više od kilometar i po dubine ispod obala rijeke Ohajo.

Ovaj sistem je funkcionisao. Tokom naredne dvije godine AEP je zarobio i uskladištio više od 37.000 tona čistog ugljen-dioksida. Taj ugljendioksid se i dalje nalazi pod zemljom, a nije prisutan u atmosferi. To je bila tek četvrtina jednog procenta ovog gasa koji je izlazio iz dimnjaka, ali je to trebalo da bude tek početak. AEP je planirao da poveća i unaprijedi ovaj eksperiment na zarobljavanje četvrtine emisije pomenutog postrojenja, ili 1,5 miliona tona ugljen-dioksida godišnje. Kompanija se saglasila da investira 334 miliona dolara, a Ministarstvo energetike Sjedinjenih Država (DOE) saglasilo se da odobri subvenciju za taj iznos. Međutim, ovaj dogovor je zavisio od sposobnosti AEP-a da povrati svoju investiciju. Obzirom na to da je donošenje zakona o klimatskim promjenama doživjelo krah u Senatu Sjedinjenih Država, državni nadzorni organi Virdžinije za primjenu zakona i propisa saopštili su kompaniji da ne može da naplaćuje potrošačima primjenu tehnologije koja još uvijek nije odobrena zakonom.

U proljeće 2011. godine AEP je obustavio ovaj projekat. Čitava skalamerija od cijevi, pumpi i cistijerni razmontirana je. Iako malen, Mauntenirov sistem bio je prvi na svijetu koji je zarobljavao i skladištio ugljen-dioksid direktno iz elektrane sa pogonom na ugalj i privukao je na stotine radoznalih posjetilaca iz cijelog svijeta, među kojima su bili i oni iz Kine i Indije. „Ovaj postupak je bio funkcionalan, a obučili smo i mnogo ljudi”, kaže Pauel. „Ali pomozi bože, postaće i ekonomski održiv kada se neki bitni činioci budu promijenili.” Prije svega propisi – kao što je to Obama obećao prošlog ljeta – ali će i tehničke promjene biti od koristi.

ekologija.rs

3 Komentara

  • Link komentara Boris četvrtak, 22 oktobar 2015 20:50 Napisano Boris

    Dobar tekst! Nažalost i klima nam debelo zavisi od velikih sila.

  • Link komentara Boris utorak, 03 novembar 2015 19:53 Napisano Boris

    Evo mi u Pv dokazujemo da može biti najbolje rješenje, mi uvijek najpametniji.

  • Link komentara Sabina subota, 14 novembar 2015 20:09 Napisano Sabina

    Lozimo se na ugalj i na politicke podjele, oboje prljavo!

Ostavite komentar

Morate popunit sva polja označena sa (*)

Mjesto za vašu reklamu

ANKETA

Plašite li se klimatskih promjena?
 

PREVOD

English French German Italian Portuguese Russian Spanish