Get Adobe Flash player

 



Rečnik ekoloških pojmova

Ekološka svijest gradi se od trenutka kada dijete počne da shvata i proučava svijet oko sebe. Samo zdrava i ekološki obrazovana okolina može da omogući zdrav opstanak budućih generacija.

Ekologija:

Ekologija je nauka koja proučava međusobne odnose živih bića i životne sredine, ili tačnije - to je nauka koja izučava odnose živih bića prema sredini u kojoj žive, odnos sredine prema živim bićima i međusobni odnos živih bića u određenoj sredini. Ova nauka je utemeljena tek u 20. vijeku

Održivi razvoj:


Pojam održivog razvoja dovodi se, najčešće, u vezu sa zaštitom životne sredine, planiranjem društvenog razvoja, ekološkim, ekonomskim i političkim pitanjima. Koncept održivog razvoja predstavlja novu razvojnu paradigmu, novu strategiju i filozofiju društvenog razvoja.
Održivi razvoj spaja ujedno brigu za živi svijet na planeti Zemlji i za očuvanje kapaciteta prirodnih sistema (prirodnih resursa) sa društvenim i ekološkim izazovima koji stoje pred svakim društvom, državom i čovečanstvom kao cjelinom.
Aktuelnosti pojma održivog razvoja naročito doprinose izazovi koji dolaze sa ugroženošću životne sredine. Neki od tih izazova su: globalno zagrijevanje, smanjivanje ozonskog omotača, „efekat staklene bašte“, nestanak šuma, pretvaranje plodnog zemljišta u pustinje, pojava kiselih kiša, izumiranje životinjskih i biljnih vrsta.

 

1.    Šta je globalno zagrijevanje?

Globalno zagrijevanje je naziv za povećanje prosječne temperature zemljine atmosfere i okeana naročito u 20. i 21. vijeku. O uzrocima i krajnjim posledicama globalnog zagrijevanja ne postoji naučni konsenzus.Globalno zagrijavanje se odnosi na prosječan rast zemljine temperature, koje dovodi do promjena u klimatskim uslovima. Toplija Zemlja može dovesti do promjena u količini padavina, rastu nivoa mora i mnoštvo drugih utjecaja na biljke, životinje i čovječanstvo. Kada naučnici govore o problemu klimatskih promjena, oni misle na globalno zagrijavanje koje je rezultat ljudskih aktivnosti. 

Najzastupljenija je teorija prema kojoj je globalno zagrijevanje posledica ugljen-dioksida i metana porijeklom  iz industrijskih postrojenja u razvijenim zemljama. Prema toj teoriji, povećana koncentracija pomenutih gasova dovodi do, takozvanog, efekta staklene bašte u atmosferi. Pod pritiskom pokreta za zaštitu okoline mnoge su vlade prihvatile tu teoriju i potpisale Protokol iz Kjota, čiji je cilj smanjivanje emisije tih gasova.


2. Šta je efekat staklene bašte?

Efekat staklene bašte je izraz za zagrijevanje planete Zemlje nastalo poremećajem energetske ravnoteže između količine zračenja, koje od Sunca prima i u svemir zrači, Zemljina površina. Ovaj efekat predstavlja rezultat povećanja količine zračenja koje ne može od površine Zemlje da bude emitovano u svemir, već ga atmosfera upije i postaje toplija. Atmosfera Zemlje upija dio (oko 30%) energije koju Sunce direktno emituje, dok ostatak (zračenje manjih talasnih dužina) pada na tlo i zagrijeva ga, a tlo potom emituje infracrvene zrake (manjih talasnih dužina) koji, u normalnim okolnostima, uglavnom odlaze u svemir. Međutim ukoliko u atmosferi postoje gasovi koji upijaju ovakvo zračenje, doći će do povećanja temperature atmosfere. To se dogodilo sa atmosferom Zemlje u posljednjem vijeku.
Ukratko, Sunce emituje energiju raznih talasnih dužina, dobar dio toga stigne do Zemljine površine, doprinosi stvaranju i održavanju svog života na Zemlji, a dio tog zračenja potom biva emitovan u svemir i priroda je u ravnoteži. Ako nešto zadrži dio tog zračenja, ravnoteža se kvari i nastaju problemi. Ono što zadrži zračenje je poznato pod nazivom gasovi staklene bašte, a problemi koji nastaju su poznati pod nazivom globalno zagrijevanje.
Osnovni gasovi sa efektom staklene bašte u zemljinoj atmosferi su: ugljen-dioksid (CO2), vodena para (H2O), azot-dioksid (N2O), metan (CH4) i ozon (O3).
Pored ovih, postoje i gasovi koji su dospjeli u atmosferu zahvaljujući ljudskim aktivnostima, kao što su neka jedinjenja hlora i broma.
Efekat nastaje na sličan način kao u stakleniku, gdje Sunčevi zraci vidljivog i ultraljubičastog dijela spektra prodiru kroz staklo i griju tlo ispod stakla. Tlo potom emituje infracrveno zračenje koje ne može proći kroz staklo, zadržava se unutra i tlo ostaje zagrijano. Usled toga je u staklenicima mnogo toplije nego izvan njih. Na isti način se ponaša i planeta Zemlja ukoliko postoji neka materija koja će se ponašati kao stakleni krov. Prilikom izbacivanja iz fabričkih dimnjaka i auspuha automobila ugljenik(IV)-oksid (poznatiji kao ugljen-dioksid) i ostali štetni gasovi formiraju omotač oko Zemlje, koji propušta toplotu da temperature su prodrle do površine, ali ne i da se vrati u vasionu. Na ovaj način površina Zemlje postaje sve toplija i iz godine u godinu sve više.


Šta je Kjoto protokol?

Od 1. do 11. decembra 1997, u japanskom gradu Kjoto sastali su se lideri 160 nacija, kako bi se dogovorili o eventualnom smanjenju gasova staklene bašte u atmosferi. Tom prilikom, potpisan je Kjoto protokol, prema kome su se razvijene nacije (ujedno i najveći zagađivači vazduha) obavezale na ukupnu redukciju emisije gasa CO2 za 5,2 odsto do 2012, relativno u odnosu na nivo emisije iz 1990. godine. Pritom, smanjenje emisije je raspodijeljeno samo na 34 zemlje koje godišnje zajedno emituju 13,7 miliona tona ugljen-dioksida, ali u procentualnim iznosima koji odgovaraju njihovom ukupnom učešću u toj količini. Evropska unija, prema protokolu iz Kjota, ima obavezu da smanji emisiju za 8 odsto, Sjedinjene države za 7 odsto, Japan za 6 odsto, a slijede druge zemlje s manjim iznosima.

 

Šta je karbonski otisak?

Karbonski otisak predstavlja ukupnu količinu GHG* emisija (*GHG , eng. greenhouse gases – gasovi sa efektom staklene bašte) proizvedenih direktno i indirektno od strane individue, organizacije, događaja ili produkta.
Karbonski otisak je mjera našeg uticaja na životnu sredinu i klimatske promjene, a izražava se u tonama (ili kilogramima) ekvivalenata ugljen-dioksida.
Postoji individualni i nacionalni karbonski otisak, ali možemo govoriti i o karbonskom otisku domaćinstva ili organizacije.
Karbonski otisak se sastoji iz dva dijela - primarnog i sekundarnog otiska:
•    Primarni otisak je količina direktnih GHG emisija koje oslobađamo sagorijevanjem fosilnih goriva, uključujući energiju koju koristimo u domaćinstvu i gorivo koje potrošimo za lični saobraćaj (npr. prevoz automobilom ili avionom). Ovo je otisak na koji možemo da imamo direktan uticaj.
•    Sekundarni otisak je količina indirektnih GHG emisija koje koje su povezane sa čitavim ciklusom proizvodnje i transporta svih proizvoda koje koristimo.
Dakle, Vaš karbonski otisak je suma svih emisija ugljen-dioksida i njegovih ekvivalenata koje izazivate svojim aktivnostima u određenom vremenskom periodu.
Najčešći vremenski period za koji se izračunava karbonski otisak je jedna godina.

 

Klimatske promjene

Ekstremni događaji poput velikih požara, poplava, erozija zemljišta, oluja i talasa tropskih vrućina privlače pažnju medija i sveopšte javnosti. Statističke analize pokazuju da je nastanak ovih pojava povećan zbog klimatskih promena.
Klima na Zemlji se oduvijek menjala. Do početka industrijske revolucije, klima se mijenjala kao rezultat promjena prirodnih okolnosti. Od 1990. godine svijet je iskusio 12 najtoplijih godina. Dokazano je da se globalno zagijrevanje ne događa samo od sebe i da je posledica antropogenog uticaja. U ovom trenutku prosječna temperatura na Zemlji je za 0.8 stepeni viša nego prije industrijske revolucije, odnosno prije nego što su ljudi masovno počeli da troše fosilna goriva i gomilaju ugljen-dioksid u atmosferi.

Ugljen-dioksid (CO2), gas koji se oslobađa sagorijevanjem uglja, nafte, naftinih derivata i gasa, najznačajnije utiče na globalno zagrijevanje. Oko 25 milijardi tona ugljen-dioksida ispusti se u atmosferu svakoga dana, 800 tona svake sekunde! Ovakav trend emisije ugljen-dioksida mogao bi da poveća prosječnu Zemljinu temperaturu za 1,4 – 6,4 °C do kraja ovog vijeka.

Vjeruje se da povećanje temperature već iznad 2 °C dovelo do opasne promjene klime i razornog uticaja na biljne i životinjske zajednice.


Kako će se menjati klima u Crnoj Gori?

Ekstremni događaji poput velikih požara, poplava, erozija zemljišta, oluja i talasa tropskih vrućina privlače pažnju medija i sveopšte javnosti. Statističke analize pokazuju da je nastanak ovih pojava povećan zbog klimatskih promena.
Klima na Zemlji se oduvijek menjala. Do početka industrijske revolucije, klima se mijenjala kao rezultat promjena prirodnih okolnosti. Od 1990. godine svijet je iskusio 12 najtoplijih godina. Dokazano je da se globalno zagijrevanje ne događa samo od sebe i da je posledica antropogenog uticaja. U ovom trenutku prosječna temperatura na Zemlji je za 0.8 stepeni viša nego prije industrijske revolucije, odnosno prije nego što su ljudi masovno počeli da troše fosilna goriva i gomilaju ugljen-dioksid u atmosferi.

Ugljen-dioksid (CO2), gas koji se oslobađa sagorijevanjem uglja, nafte, naftinih derivata i gasa, najznačajnije utiče na globalno zagrijevanje. Oko 25 milijardi tona ugljen-dioksida ispusti se u atmosferu svakoga dana, 800 tona svake sekunde! Ovakav trend emisije ugljen-dioksida mogao bi da poveća prosječnu Zemljinu temperaturu za 1,4 – 6,4 °C do kraja ovog vijeka.

Vjeruje se da povećanje temperature već iznad 2 °C dovelo do opasne promjene klime i razornog uticaja na biljne i životinjske zajednice.

Budući uticaji klimatskih promjena

•    Projektovano je da će se smanjivati zapremina vode akumulirana u glečerima i sniježnom pokrivaču, uslovljavajući redukciju raspoloživosti vode u regionima čije se vode obnavljaju topljenjem snijega u planinskim regijama, a u kojima danas živi više od jedne šestine svjetskog stanovništva.
•    Kapacitet mnogih ekosistema da se prirodno adaptiraju na klimatske promjene biće u toku ovog stoljeća prevaziđen nezabjeleženom kombinacijom klimatskih promjena praćenim poremećajima (kao što su na primjer, poplave, suše, požari, insekti, acidifikacija okeana), i ostalih faktora globalnih promjena (kao što su na primjer, promjene u korišćenju zemljišta, zagađenost).
•    U prosjeku 20-30% biljnih i životinjskih vrsta će nestati ukoliko porast temperature prevaziđe 1,5-2,5oC.
•    Za porast temperature veći od opsega 1,5-2,5oC, i uz korespondirajući porast CO2koncentracija, projektovane su velike promene u strukturi i funkcijama ekosistema, ekološkim interakcijama vrsta i geografskoj rasprostranjenosti vrsta, sa preovlađujućim negativnim uticajima na biodiverzitet, odnosno na vodosnadbjevanje i obezbeđenje hrane.
•    Očekuje se da će rastuća acidifikacija okeana usled porasta atmosferskog CO2 imati negativne posledice na morske organizme (tj. korale) i vrste zavisne od njih.
•    Projektovano je povećanje prinosa usjeva u srednjim i visokim geografskim širinama pri lokalnom prosječnom porastu temperature u opsegu od 1-3oC, u zavisnosti od vrste usjeva, a zatim smanjenje izvan tog opsega rasta temperature u pojedinim regionima.
•    U nižim širinama, naročito u sezonski suvim i tropskim regijama, projektovano je smanjenje prinosa usjeva čak i za manji porast temperature (1-2oC) što može povećati rizik od gladi.
•    Na globalnom nivou, projektovan je porast potencijala za proizvodnju hrane sa porastom srednje lokalne temperature u opsegu od 1-30C, ali za porast temperature iznad ovog opsega, projektovano je smanjenje potencijala za proizvodnju hrane.

12 ekoloških zapovijesti

Ekološke zapovijesti kojih se treba pridržavati za što čistiju životnu sredinu:

1. Ne očekuj od prirode više nego što si joj dao, (priroda);
2. Zaštiti planetu ovu,drugu nemamo niti ćemo dobiti novu, (planeta);
3. Brini o vazduhu prije nego što ga ugledaš, (vazduh);
4. Koristi izvor tako da možemo vodu piti i na rečnom ušću, (voda);
5. Znaj da zemlja caruje samo kada um caruje, (zemlja);
6. Sjeti se da je život drveta zalog za drvo života, (biljke);
7. Ne dozvoli da ptice selice sjutra odustanu od povratka ka jugu, (životinje);
8. Uračunaj cijenu očuvanja prirode u cijenu svakog proizvoda, (tehnologija);
9. Ne traži rupu u zakonima prirode, (energija);
10. Misli više o otpadu da ne završimo na njemu, (otpad);
11. Gradeći ne otimaj,već dijeli sa prirodom, (razvoj);
12. Čuvaj životnu sredinu da bi smo izbjegli kraj, (čovjek);

 

Ekološki savjeti

Primijenite naše ekološke savjete u Vašoj svakodnevnici i budite održivi.

U Vašem domu:

Štedite energiju

1. Očistite ili zamijenite filtere na klima uredjajima
2. Ako imate centralnu klimu, zatvorite vrata od prostorija koje ne koristite
3. Smanjite temperaturu termostata u bojleru
4. Poboljšajte izolaciju bojlera
5. Isključite termostat bojlera kada niste u kući duže vrijeme
6. Gasite nepotrebna svijetla po kući
7. Povaćejte temperaturu frižidera i friza za 2˙C
8. Kada koristite rernu, trudite se da što manje otvarate vrata rerne
9. Očistite filter u sušilici veša
10. Isključite iz struje aparate koje slabo koristite
11. Koristite mikrotalasnu pećnicu umesto rerne
12. Perite odeću sa hladnom ili mlakom vodom umesto vruće
13. Ljeti otvorite ventilaciju a zimi zatvorite
14. Gasite kompjutere, televizore i ostale aparate kada ih ne koristite
15. Kupujte aparate sa „Energy Star“ naljepnicom – troše manje energije
16. Aparate na struju koristite samo kada vam trebaju
17. Koristite štedljive sijalice
18. Termostat postavite izmedju 21-23 stepena
19. Termostat podešavajte više ljeti, manje zimi
20. Izolujte kuću na najbolji mogući način
21. Postavite izolacione trake oko prozora
22. Ugasite električne uredjaje uveče kada krenete sa posla
23. Sadite drveće oko kuće kao odbranu od sunca
24. Koristite drveće da zaklonite spoljni dio klima uredjaja
25. Zamjenite stare prozore sa novim
26. Koristite hladnu vodu kad god je moguće
27. Postavite tajmer za spoljno svijetlo

U Vašem domu:

Smanjite toksičnost

28. Smanjite ili izbacite iz upotrebe stvari koje sadrže živu
29. Koristite supstance za higijenu kuće koje sadrže manje otrovnih sastojaka
30. Kada planirate da farbate, krečite kupite tačnu količinu potrebne boje
31. Koristite alternativne metode za čišćenje kuće (soda bikarbona itd)
32. Ako ne postoji zamjena za opasne supstance, koristite ih pametno i precizno
33. Ako imate staru kuću testirajte farbu zidova na olovo, ako ga ima prekrite zidove tapetama
34. Koristite zamke za pacove i miševe umesto otrova
35. Testirajte kuću na čestice azbesta
36. Koristite aromatično bilje umesto žvaka

U Vašem dvorištu:

37. Ne koristite aparate za duvanje lišća
38. Koristite kosilicu na struju umesto na gorivo
39. Ne kupite sječenu travu, ona se raspada i obogaćuje zemlju
40. Koristite piljevinu da pokrijete delove gde se pravi blato
41. Koristite tačno potrebnu količinu djubreta
42. Smanjite upotrebu pesticida
43. Napravite staništa za životinje u svom dvorištu (ptice, vjeverice)
44. Zalivajte travu rano ujutru
45. Pozajmite motornu testeru od drugih ili pozajmljujte drugima
46. Za odbranu od štetočina ne koristite pesticide
47. Lišće ostavite na posebnom dijelu kako bi moglo da se raspadne i obogati zemlju, nemojte paliti lišće

U Vašoj kancelariji:

48. Kopirajte i  štampajte na obije strane papira
49. Koristite fascikle od recikliranih materijala
50. Napravite mail grupu za internu komunikaciju u firmi
51. Postavite planer umjesto da šaljete obaveze svakom radniku lično
52. Koristite mail umesto papira za korespodenciju
53. Koristite reciklirani papir
54. Koristite odbačeni papir za piskaranje i žvrljanje
55. Koristite kertridže sa bojom na bazi soje
56. Koristite keramičke šolje za kafu umjesto plastičnih čaša
57. Reciklirajte kertridže za štampače
58. Ugasite sve aparate kada odlazite sa posla

Zaštitite vazduh:

59. Smanjite upotrebu kamina
60. Koristite sezonko drveće za potpalu umesto zimzelenog
61. Koristite solarno grijanje
62. Gume na vozilu napumpajte, tako smanjujete potrošnju goriva i smanjenje CO2
63. Vozite bicikl ili pešačite, smanjite korišćenje vozila

Smanjite potrošnju vode:

64. Provjerite i popravite sve slavine da ne cure
65. Instalirajte uredjaje za čuvanje vode
66. Dok perete sudove voda ne treba stalno da teče
67. Operite sudove i veš kada se skroz napuni mašina
68. Instalirajte tuš koji ima slabiji mlaz
69. Zamijenite stare WC šolje sa novim koje koriste manje vode

Proizvodite manje otpada:

70. Kupujte stvari koje možete ponovo da koristite – „reuse“
71. Više puta koristite istu kesu
72. Izbacite iz upotrebe plastične čaše, papirne tanjire, koristite staklene ili metalne
73. Koristite salvete od tkanine umjesto papirnih
74. Koristite ceger umjesto plastične i papirne kese


Pojmovi

A B V G D E Ž Z I J K L M N O P R S T U F H C

A

Abiotički - ne pripada živoj već mrtvoj prirodi
Abiotički faktori - fizički i hemijski faktori
Aditivi - hemijske supstance koje se u malim  količinama dodaju namernicama da bi im se produžio vek trajanja ili poboljšao ukus miris boja ili čvrstina
Adsorpcija - upijanje hemijske materije na površini čvrste koja se zove adsorbent
Aerozagađenje - zagađenje vazduha
Aerosol - razbijene čestice tečnosti ili čvrstih tela u vazduhu
Akutno - trenutno u početku
Alfa-čestice - pozitivno naelektrisane krupne čestice
Aminokiseline - osnovne jedinice belančevina
Aerobi - organizmi koji žive samo u prisustvu kiseonika
Anaerobi - organizmi koji žive u uslovima bez kiseonika
Antibiotici - supstance biološkog porekla koje sprečavaju razmnožavanje određenih mikroorganizama ili ih uništavaju
Antioksidansi - hemijske materije koje sprečavaju promenu boje hrane ili užeglosti masti
Atmosfera - vazdušni omotač Zemlje
Autekologija - ekologija individualnih organizama
Autotrofni organizmi - organizmi koji mogu iz neorganske da stvaraju organsku materiju uz pomoć sunčeve ili hemijske energije

B

Bekerel - jedinica za merenje radioaktivnosti radioaktivnog izvora
Bel - jedinica za merenje jačine zvuka
Beta-čestice - negativno naelektrisane male čestice
Biološki monitoring - praćenje akumulacije zagađujućih materija u organizmu
Biom - skup većeg  broja karakterističnih ekosistema u okviru jedne klimatske oblasti
Biomasa - masa žive materije iskazane organizmima
Biosfera - čitav prostor na Zemlji naseljen živim svetom
Biotički - koji pripada živoj prirodi
Biotički faktori - uticaji živih bića na druge organizme
Biotop - životno stanište životna sredina
Biocenoza - životna zajednica
Biocenologija - ekologija životnih zajednica
Buka - neprijatan zvuk nastao nepravilnim treperenjem materija

V

Vegetacija - biljni pokrivač jednog podučja
Veštačka đubriva - hranljive materije industrijskog porekla potrebne za ishranu i povećane prinose biljaka
Veštačko zračenje - radioaktivno zračenje iz veštačkog izvora
Vibracije - zvučni talasi učestalosti manje od 16 Hz koje nastaju oscilatornim kretanjem čvrstih tela

G

Gama-zraci - neutralni elektromagnetni talasi malih talasnih dužina i velike prodornosti
Grej - jedinica za merenje apsorbovane doze jonizujućeg zračenja
Gustina populacije - prosečan broj jedinki na jedinici životnog prostora

D

DDT - skraćeni naziv za poznati insekticid
Degradacija - opadanje spuštanje na niži stepen vrsta izmene životne sredine
Demekologija - ekologija populacije
Denitrifikacija - završna etapa u kruženju azota u kojoj se nitratni azot redukuje i svodi na elementarni
Deponija - smeštaj

E

Ekologija čoveka - proučava odnose čoveka i životne sredine
Ekološka valenca - raspon kolebanja ekološkog faktora u okviru kojeg je moguć opstanak određene biljne ili životinjske vrste
Ekološka niša - mesto i uloga određenoga organizma u ekosistemu
Ekološke piramide - grafički piramidalni prikaz količinskih odnosa pojedinih članova lanca ishrane u ekosistemu
Ekološki sistemi - samostalni biološki sistemi
Ekološki faktori - faktori sredine koji utiču na organizam
Emisija - puštanje zagađujućih materija
Emulgatori - materije koje doprinose potrebnoj čvrstini prehrambenog proizvoda
Endemičan - organizam koji živi samo u ograničenoj oblasti
Erozija - odnošenje zemljišta pod dejstvom vode ili vetra
Eutrofni ekosistemi - produktivni ekosistemi

Ž

Životna zajednica - biocenoza
Životna sredina - životni prostor životno stanište u kome živi individua ili određena biocenoza
Životno stanište - biotop prostor koji se odlikuje specifičnim ekološkim faktorima

Z

Zagađenje - nepoželjne promene životne sredine koje mogu štetno delovati na živa bića
Zooekologija - ekologija životinja
Zoofag - mesojedi
Zoocenoza - zajednica životinja
Zoocenologija - ekologija koja proučava životne zajednice
Zračenje - radijacija

I

Idioekologija - ekologija individualnih organizama autekologija
Imisija - (is) puštanje unutra
Indikator - pokazatelj
Insekticidi - hemijska sredstva za uništavanje insekata
Interakcija - međudejstvo

J

Jonizujuće zračenje - zračenja koja mogu da vrše jonizaciju materija

K

Kancer - rak zloćudni tumor
Kancerogene materije - materije koje mogu izazvati kancer
Kisele kiše - kiše koje sadrže hemijske materije štetne po biocenozu
Klimatski faktori - abiotički faktori sredine koji utiču na klimu sredine
Konzervansi - hemijske materije koje sprečavaju kvarenje hrane

L

Lanac ishrane - niz organizama u ekosistemu koji se hrane jedni drugima
Letalne doze zračenja - doze radijacije koje izazivaju smrt svih ozračenih jedinki
Leukemije (leukoze) - kanceri krvi usled tumoroznog rasta ćelija koštane srži
Litosfera - površinski deo Zemljine kore na kojoj se odvija život

M

Metabolizam ekosistema - razmena materije i energije između živog i neživog dela ekosistema
Migracije - seobe
Mikrobna ekologija - ekologija mikrooraganizama
Mikrobiocenoza - populacija mikroorganizama u okviru biocenoze
Mineralizacija - razlaganje organske materije do neorganske
Monitoring osmatranja - kontrola životne sredine radi upozorenja od mogućih opasnosti po životnu sredinu
Morbiditet - brojnost obolevanja obolele jedinke u jedinici vremena
Mutacija - izmena naslednog materijala

N

Natalitet - brojnost rađanja broj živo rođene dece na 1000 stanovnika neke oblasti
Nacionalni park - područje prirodnih ekosistema visoke vrednosti prirodna celina od nacionalnog značaja
Neutroni - krupne neutralne čestice jezgra atoma
Nuklearni otpad - otpad nastao korišćenjem nuklearnog goriva
Nutritivi - posebno hranjivi dodaci hrani

O

Oligo - mali, neznatan
Oligotrofni ekosistemi - slabo produktivni ekosistemi
Otpadne materije - otpaci u čvrstom tečnom ili gasovitom stanju kao proizvod čovekove aktivnosti

P

Parazitski lanac ishrane - parazit služi kao hrana parazitu
Pesticidi - hemijska sredstva za uništavanje štetnih organizama a radi zaštite biljaka
Piramida brojeva - grafički prikaz brojnih odnosa uzastopnih članova lanaca ishrane
Piramida energije - grafički prikaz količine energije u jedinici vremena na svakom trofičkom stupnju u ekosistemu
Polutanti - zagađujuće materije
Populacija - skup članova iste vrste koji se međusobno razmnožavaju i naseljavaju neki topografski ograničen prostor
Populaciona ekologija - izučava odnose populacije i okolne životne sredine
Potrošači - organizmi koji u ekosistemu ne mogu da samostalno stvaraju organske materije
Predator - grabljivica živo biće koje se hrani nasilno drugim živim bićima
Prirodna radijacija - zračenje iz priridnih izvora
Proizvođači - organizmi u ekosistemu koji su sposobni da iz neorganskih materija izgrađuju organska jedinjenja

R

Radijacija - zračenje, emisija zračenja ili čestica iz nekog radioaktivnog izvora
Radioaktivne padavine - radioaktivna prašina koja pada na Zemlju posle nuklearnih eksplozija
Radioaktivni izotopi - izvori zračenja koje predstavljaju pojedini hemijski elementi sa izmenjenom strukturom atomskih jezgara
Raioaktivnost - osobina nekih hemijskih elemenata da emituju nevidljive čestice ili zrake velike energije koje izazivaju jonizaciju materije
Razlagači - organizmi u ekosistemu koji koriste uginulu organsku materiju za izvor hrane i energije vršeći mineralizaciju
Revitalizacija - oživljavanje
Regeneracija - obnova
Rezistencija - smanjena osetljivost
Rodenticidi - hemijska sredstva za uništavanja glodara

S

Sanitarna kontrola voda - stalna kontrola vode za piće i javnu upotrebu zbog potencijalne opasnosti od zagađenja
Saprofag - organizam koji se hrani uginulom organskom materijom
Saprofitski lanci ishrane - lanci ishrane od uginule organske materije prema mikroorganizmima
Simbioza - zajednički život dvaju ili više organizama
Socijalna ekologija - izučava odnose čoveka i društvene sredine
Specijalni rezervat prirode - oblast u kojoj je izražena neka posebna prirodna vrednost
Stabilizatori - materije kojima se postiže željena čvrstina životnih namirnica
Stopa smrtnosti - broj uginulih jedinki jedne populacije u jedinici vremena

T

Teratogeneza - pojava nakaznosti embriona
Teratogeni činioci - faktori koji utiču na poremećaje u razvitku embriona, dovodeći do nakaznosti
Trofički lanac - lanac ishrane

U

Urbani ekosistem - gradski ekosistem
Urbanizacija - razvijanje i rast gradova

F

Fauna - životinjski svet jedne oblasti
Fizički faktori - klimatski faktori
Fitoekologija - ekologija biljaka
Fitofag - biljojed
Fitocenoza - biljna zajednica
Flora - skup biljaka ili biljnih vrsta u jednoj oblasti
Fosilna goriva - goriva nastala vekovnom transformacijom organske materije
Fotosinteza - fiziološki proces dobijanja organskih jedinjennja iz neorganskih uz pomoć svetlosne energije
Fungicidi - hemijske supstance za uništavanje otrovnih gljiva

H

Hemijski ekološki faktori - obuhvataju hemijske karakteristike određenog životnog staništa
Herbivori - biljojedi
Herbicidi - hemijska sredstva koja služe za uništavanje korovskih biljaka
Hidroedafski faktori - vodeno-zemljišni faktori
Hidrosfera - vodeni omotač Zemlje
Hronično - dugotrajno

C

Cirkulacija energije - kruženje energije
Circulus vitiosus - začarani krug, kretanje u krug

 

Mjesto za vašu reklamu

ANKETA

Da li razmišljate o korišćenju solarne energije?
 

PREVOD

English French German Italian Portuguese Russian Spanish